Hồ Tây: Nơi hai cổ tự kể chuyện nghìn năm, mê hoặc du khách đầu xuân!
Giữa lòng Hà Nội hối hả, kề bên sóng nước Hồ Tây thơ mộng, hai cổ tự Vạn Niên và Tảo Sách vẫn sừng sững, bí ẩn và cuốn hút lạ thường. Mỗi độ xuân về, nơi đây lại trở thành điểm hẹn tâm linh, nơi du khách tìm về an yên giữa dòng đời vội vã, chiêm ngưỡng kiến trúc ngàn năm.
Chùa Vạn Niên: Cổ tự hơn nghìn tuổi trên đất Thăng Long
Tọa lạc tại số 364 đường Lạc Long Quân, phường Tây Hồ, chùa Vạn Niên hiện ra như một ốc đảo bình yên giữa không gian xanh mướt. Ngay từ cái tên “Vạn Niên” đã toát lên sự trường tồn, cổ kính, quả không ngoa khi ngôi chùa này đã trải qua hơn một thiên niên kỷ lịch sử!
Theo những ghi chép cổ xưa, chùa được xây dựng từ năm Thuận Thiên thứ ba (1011), ngay sau khi vua Lý Thái Tổ quyết định dời đô về Thăng Long. Một quyết định lịch sử đã khai sinh ra một kinh đô ngàn năm văn hiến, và chùa Vạn Niên chính là một trong những chứng nhân đầu tiên. Trải qua bao thăng trầm, trùng tu, ngôi chùa ngày nay mang đậm dấu ấn kiến trúc thời Nguyễn với bố cục hình chữ Đinh đặc trưng, bao gồm tam quan uy nghi, tiền đường trang trọng, chính điện linh thiêng cùng nhà Mẫu, nhà Tổ.
Điểm nhấn khiến du khách không khỏi trầm trồ chính là lối kiến trúc gỗ truyền thống tinh xảo, đậm chất phương Đông. Từ cột kèo, nhà Tăng cho đến cổng Tam Quan đều được chạm khắc tỉ mỉ, mỗi đường nét như kể lại một câu chuyện của thời gian. Đặc biệt, chùa hiện đang bảo tồn hơn 40 pho tượng tròn quý giá, gồm tượng Phật, tượng Mẫu và tượng Tổ, trong đó có không ít bức tượng mang niên đại từ thời Lý. Một “siêu phẩm” không thể bỏ qua là pho tượng Phật Thích Ca nguyên khối, cao hơn 1,3 m, nặng tới 600 kg, được chế tác từ ngọc tự nhiên – một kiệt tác hiếm có giữa lòng Thủ đô.
Chùa Vạn Niên không chỉ là nơi thờ Phật mà còn là nơi thờ Mẫu, với 5 gian và 3 gian bảo điện linh thiêng. Toàn bộ kiến trúc quay hướng Đông, đón bình minh lên trên mặt hồ Tây, tạo nên một cảnh sắc hữu tình, an lành. Với những giá trị lịch sử và nghệ thuật vô giá, không ngạc nhiên khi chùa đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia vào năm 1996.
Bên cạnh việc giữ gìn và phát huy giá trị tâm linh, chùa Vạn Niên còn nổi tiếng với các hoạt động cộng đồng ý nghĩa. Dịp Tết Bính Ngọ vừa qua, chùa đã tổ chức gói bánh chưng, mang hơi ấm tình người đến với những hoàn cảnh khó khăn, các gia đình chính sách, người già neo đơn và trẻ em mồ côi, góp phần tạo nên một không khí Tết sum vầy, ấm áp.
Chùa Tảo Sách: Nơi Hoàng tử đọc sách, hòa quyện kiến trúc Á Đông
Chỉ cách chùa Vạn Niên chừng 300 mét, một ngôi cổ tự khác cũng đầy mê hoặc chờ đón du khách: chùa Tảo Sách, tại số 386 Lạc Long Quân. Ngôi chùa này được dựng lên vào thời Lê (thế kỷ 15) trên nền một ngôi nhà đặc biệt – nơi Hoàng tử Uy Linh Lang, con trai thứ 7 của Vua Trần Thánh Tông, từng lui về đọc sách, ngâm thơ. Cái tên “Tảo Sách” (nghĩa là “quét sách”) có lẽ cũng xuất phát từ đây, gợi lên một không gian văn chương, thi vị.
Đến với Tảo Sách, du khách sẽ được chiêm ngưỡng một phong cách kiến trúc độc đáo, pha trộn tinh tế giữa nét cổ kính Trung Hoa và vẻ lộng lẫy của cung đình Huế. Các hạng mục chính của chùa bao gồm tam quan, tiền đường, chính điện, đài kỷ niệm, nhà Mẫu, nhà Tổ và nhà khách, tạo nên một quần thể hài hòa, tráng lệ. Đặc biệt, tòa tiền đường với 4 cột vuông bằng đá xanh sừng sững, đỡ lấy mái hiên, được chạm khắc đề tài tứ quý “Tùng – Cúc – Trúc – Mai” vô cùng sống động. Phần chân cột còn được tạo kiểu tứ diện, khắc hình hoa sen duyên dáng, cho thấy sự tỉ mỉ đến từng chi tiết của các nghệ nhân xưa.
Chính điện chùa Tảo Sách là nơi bài trí nhiều tượng Phật linh thiêng như A Di Đà Tam tôn, Tam thế Phật, Thích Ca Mâu Ni, Quan Âm tọa sơn, Quan Âm tống tử. Trong nhà Mẫu, du khách sẽ gặp gỡ Tam tòa Thánh Mẫu và Ngũ vị Tôn ông. Chếch bên trái tiền đường, ba pho tượng Tam Thế Phật gồm A Di Đà, Quán Thế Âm Bồ Tát, Đại Thế Chí Bồ Tát được tạc bằng đá trắng với nét mặt hiền hòa, toát lên vẻ an lạc diệu kỳ.
Theo tư liệu từ Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, chùa Tảo Sách còn lưu giữ nhiều tư liệu Hán Nôm và di vật nghệ thuật giá trị như câu đối, bức đại tự, chuông đồng cổ kính và các pho tượng độc đáo. Ngôi chùa này nằm trong quần thể các di tích lịch sử, văn hóa nhìn ra Hồ Tây, và là một trong số ít những cổ tự ở Hà Nội vẫn giữ được vẻ cổ kính, trang nghiêm của không gian Phật đài, thu hút đông đảo du khách và cả sĩ tử tìm về vãn cảnh, đọc sách.
Một điểm nhấn đáng chú ý trong lịch sử gần đây của chùa là sự kiện hỏa hoạn năm 2011, thiêu rụi toàn bộ 150 m2 nhà Tam bảo. Tuy nhiên, với sự nỗ lực của Thượng tọa trụ trì Thích Nguyên Hạnh cùng Phật tử thập phương, ngôi chùa đã được phục dựng lại theo kiến trúc cũ, sừng sững hơn, đẹp hơn. Minh chứng là tháp chuông mới được dựng lại, cao 15m với 3 tầng và 12 mái, kiêu hãnh vươn mình soi bóng Hồ Tây. Với những giá trị đó, chùa Tảo Sách đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia từ năm 1993.
Hai ngôi cổ tự Vạn Niên và Tảo Sách, kề vai sát cánh bên Hồ Tây, không chỉ là những điểm đến tâm linh đơn thuần mà còn là những trang sử sống động, những bảo tàng kiến trúc tuyệt mỹ, mời gọi du khách thập phương đến khám phá và cảm nhận nét đẹp trầm mặc, an yên của Hà Nội ngàn năm văn hiến.