Bán Đảo Sơn Trà: “Tình Thương” Hóa Án Tử Cho Đàn Khỉ Hoang Dã!

Những hành động tưởng chừng vô hại như cho ăn, chụp ảnh hay trêu đùa đang vô tình biến bán đảo Sơn Trà từ thiên đường hoang dã thành địa ngục, đẩy đàn khỉ tội nghiệp xuống đường, đối mặt tai nạn, bệnh tật và cả cái chết đau đớn. Ai sẽ chịu trách nhiệm cho những bi kịch đang diễn ra ngay trước mắt?

Tiếng Gào Xé Lòng Từ Rừng Xanh

“Ai sẽ trả lại mạng sống cho những chú khỉ đã chết từ những hành động đùa vui?”, tình nguyện viên Cao Thị Kim Tuyết, người thường được gọi thân mật là Trúc, không giấu nổi bức xúc. Cô vừa chứng kiến đoạn video một du khách nước ngoài quấn chuối quanh người để trêu chọc đàn khỉ, một cảnh tượng mà nhiều người “yêu thương” động vật đang lặp đi lặp lại.

Chỉ trong vòng một tháng gần đây, 4 cá thể khỉ đã vĩnh viễn nằm lại trên đường vì tai nạn giao thông, hệ quả trực tiếp từ việc chúng quen xuống đường chờ “bữa ăn” từ con người. Hai trong số đó là khỉ con non nớt, hai còn lại là khỉ trưởng thành, đều trở thành nạn nhân của những hành động vô ý thức. “Khỉ xuống đường không chỉ hại chúng mà còn đe dọa an toàn giao thông của chính chúng ta. Xin đừng nhân danh tình yêu thương để bất chấp biển ‘cấm cho khỉ ăn’ đã được cắm rõ ràng,” cô Trúc đau đáu chia sẻ.

Bi kịch ‘Dạ Dày Khỉ Như Bãi Rác’

Suốt 5 năm ròng rã tuần tra trên bán đảo Sơn Trà, cô Trúc đã không ít lần chứng kiến những cảnh tượng kinh hoàng. Nhưng ám ảnh nhất có lẽ là hình ảnh khỉ mẹ gào rú thảm thiết, ôm chặt đứa con đã chết vì bị xe tông vào một đêm tháng 2/2025. Vệt máu loang lổ trên đường Hoàng Sa, đoạn gần Hồ Xanh, và tiếng khóc xé lòng của khỉ mẹ trên dây điện đã mãi in sâu vào tâm trí cô. “Khi tiếp cận, tôi phát hiện khỉ con đã bị dập nát phần đầu, không còn khả năng sống sót,” cô kể lại trong nỗi xót xa.

Sơn Trà, được mệnh danh là “lá phổi xanh” của Đà Nẵng, là ngôi nhà bình yên của vô số loài động vật, trong đó có voọc chà vá chân nâu quý hiếm. Nơi đây từng được tạp chí du lịch danh tiếng Wanderlust của Anh ca ngợi là điểm đến tuyệt vời để ngắm nhìn động vật hoang dã. Thế nhưng, chính sự thiếu ý thức của con người đang biến lời ca ngợi thành những tiếng thở dài.

Việc du khách “thương hại” cho khỉ ăn diễn ra hàng ngày, với đủ thứ “cao lương mỹ vị”: từ trái cây, bánh kẹo, nước ngọt, cơm thiu, bún ôi, sữa, trà sữa, đến cả rượu pha với nước ngọt. “Họ xem dạ dày của khỉ như bãi rác của mình,” nữ tình nguyện viên bức xúc. Cô Trúc đã không ít lần phải thu gom những loại thực phẩm hư thối, hết hạn từ năm 2023 mà người dân vẫn vô tư đổ cho khỉ.

Chuỗi Hệ Lụy Đau Lòng: Từ Hành Vi Đến Hệ Sinh Thái

Hành vi cho khỉ ăn mang đến hàng loạt hệ lụy thảm khốc:

• Khỉ con mất đi bản năng kiếm ăn tự nhiên trong rừng, thay vào đó chúng lao xuống đường chờ đợi, giật đồ, lục thùng rác, thậm chí xâm nhập khu dân cư. Điều này không chỉ đẩy chúng vào nguy cơ tai nạn giao thông cao ngất ngưởng mà còn làm gia tăng xung đột giữa con người và động vật.
• Nguồn thức ăn “rác” còn khiến khỉ bị rối loạn tiêu hóa, rụng lông, mắc các bệnh đường ruột kinh niên. Đặc biệt, thực phẩm nhiều đường kích thích sinh sản quá mức, khiến số lượng khỉ tăng nhanh, vượt tầm kiểm soát của môi trường sống tự nhiên.
• Việc tranh giành những mẩu thức ăn do con người ban phát còn phá vỡ cấu trúc xã hội tự nhiên của đàn, gây ra những cuộc chiến nội bộ không đáng có.
• Và đáng sợ hơn cả, khi khỉ quen với việc xuống đường, chúng trở thành mục tiêu dễ dàng cho những kẻ săn bắt, buôn bán động vật hoang dã. Từng có tin rao thu mua khỉ Sơn Trà và nhiều chiếc bẫy chết người đã được đặt dọc các tuyến đường.

Không chỉ đàn khỉ, toàn bộ hệ sinh thái Sơn Trà cũng đang oằn mình chịu đựng. Khỉ đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc phát tán hạt giống, giúp rừng tái sinh. Chúng còn là “bác sĩ của cây rừng”, diệt trừ côn trùng, sâu bọ. Thức ăn rơi vãi từ khỉ còn nuôi sống nhiều loài không thể leo trèo, tạo nên một chuỗi cộng sinh hoàn hảo.

Khỉ cũng là một mắt xích quan trọng trong chuỗi thức ăn, là con mồi của các loài săn mồi như trăn. Khi khỉ bị kéo xuống đường, trăn cũng theo đó mà di chuyển, tiềm ẩn nguy hiểm cho cả con người khi trăn khổng lồ (từng có con nặng hơn 30kg) xuất hiện sát đường để săn mồi.

“Con người không thể thay thế khỉ trong guồng quay của tự nhiên, cũng như không thể dạy khỉ cách kiếm ăn khi đã làm chúng phụ thuộc hoàn toàn,” cô Trúc khẳng định một cách bất lực.

Nỗi Lòng Người Bảo Vệ và Sự Bất Lực Của Pháp Luật

Dù biển “cấm cho khỉ ăn” được dựng lên khắp nơi, nhưng dường như nó chỉ tồn tại cho có. Nhiều người dân và du khách vẫn cố tình vi phạm. Khi bị nhắc nhở, họ không chỉ phản ứng gay gắt, chửi bới mà thậm chí còn có tình nguyện viên bị hành hung. Có người bị nhắc ở điểm này lại chạy sang điểm khác để vứt thức ăn, hay cố tình treo thức ăn trên xe rồi biện minh “tôi không cho chúng ăn, chúng tự lấy”.

Từng có một “biệt đội bảo vệ khỉ Sơn Trà” đầy nhiệt huyết, nhưng giờ đây chỉ còn mình cô Trúc kiên trì bám trụ. Nhiều tình nguyện viên khác đã rời đi vì áp lực, vì bị đe dọa, và vì sự nản lòng khi những lời nhắc nhở không đem lại hiệu quả. Trong khi đó, những chú khỉ bị xe tông hầu như không qua khỏi, những con may mắn sống sót cũng chịu cảnh cụt chi. Khỉ dính bẫy được đưa đi điều trị, nhưng nhiều trường hợp đã quá muộn.

Ban Quản lý Bán đảo Sơn Trà và các bãi biển du lịch Đà Nẵng đã nỗ lực phối hợp với kiểm lâm, tuần tra, lắp đặt biển cảnh báo và đẩy mạnh truyền thông. Tuy nhiên, theo ông Phan Minh Hải, Phó Trưởng Ban, khó khăn lớn nhất hiện nay là chưa có chế tài xử phạt cụ thể cho hành vi cho động vật hoang dã ăn. Điều này khiến công tác quản lý như “bắt cóc bỏ đĩa” trước sự cố tình vi phạm của một bộ phận du khách.

Trong lúc chờ đợi những giải pháp đồng bộ và mạnh mẽ hơn từ cơ quan chức năng, cô Trúc cho rằng ý thức của du khách vẫn là “chìa khóa vàng”. Cô mong mọi người hãy chủ động tìm hiểu quy định, không dụ dỗ hay trêu chọc khỉ, cất kỹ đồ ăn, giữ khoảng cách an toàn và di chuyển chậm rãi trên đường. Bởi lẽ, bảo vệ đàn khỉ Sơn Trà không chỉ là bảo vệ một loài động vật, mà là bảo vệ chính lá phổi xanh quý giá của Đà Nẵng, bảo vệ sự cân bằng mong manh của tự nhiên.