Một bức tranh bi thảm đang diễn ra tại Bán đảo Sơn Trà khi những hành động tưởng chừng vô hại của du khách đang đẩy đàn khỉ hoang dã vào vòng xoáy của tai nạn giao thông, bệnh tật và nguy cơ bị tận diệt. Liệu ‘tình yêu’ của con người có đang tước đi bản năng sinh tồn của chúng, biến Sơn Trà từ thiên đường thành địa ngục?
Lời cảnh báo từ những cái chết thảm khốc
Chỉ trong vòng một tháng gần đây, Bán đảo Sơn Trà, lá phổi xanh của Đà Nẵng, đã chứng kiến 4 cá thể khỉ tử nạn vì tai nạn giao thông. 2 cá thể khỉ con, 2 cá thể trưởng thành – tất cả đều là nạn nhân của thói quen xuống đường chờ “lòng tốt” từ con người. Bà Cao Thị Kim Tuyết, một tình nguyện viên tận tâm được gọi thân mật là Trúc, không khỏi bức xúc khi chứng kiến những hành động vô tư đến tàn nhẫn của du khách. “Ai sẽ trả lại mạng sống cho những chú khỉ đã chết từ những hành động đùa vui?”, cô nghẹn ngào đặt câu hỏi khi xem đoạn video một người đàn ông nước ngoài thản nhiên quấn chuối quanh người để trêu đùa đàn khỉ. Những hình ảnh này không chỉ gây nguy hiểm cho động vật mà còn đe dọa an toàn giao thông của chính chúng ta.
“Xem dạ dày của khỉ như bãi rác!”
Trong suốt 5 năm tuần tra trên Bán đảo Sơn Trà, Trúc đã nhiều lần phải chứng kiến những cảnh tượng đau lòng, ám ảnh. Khỉ mẹ gào rú, ôm con đã chết trên tay vì bị xe tông là một trong những vết cắt hằn sâu trong tâm trí cô. “Khi tiếp cận, tôi phát hiện khỉ con đã bị dập phần đầu, không còn khả năng sống sót”, cô kể lại trong nỗi xót xa.
Bán đảo Sơn Trà không chỉ là niềm tự hào của Đà Nẵng mà còn là mái nhà của nhiều loài động vật quý hiếm, trong đó có voọc chà vá chân nâu. Nơi đây từng được tạp chí du lịch quốc tế ca ngợi là điểm đến tuyệt vời để ngắm động vật hoang dã. Thế nhưng, sự thiếu ý thức của con người đang biến một thiên đường thành nơi ẩn chứa hiểm nguy.
Hàng ngày, du khách và người dân vô tư “ban phát” đủ loại thức ăn cho khỉ: trái cây, bánh kẹo, nước ngọt, cơm, bún, sữa, trà sữa và thậm chí là cả… rượu pha nước ngọt. Trúc bức xúc: “Họ xem dạ dày của khỉ như bãi rác của mình”. Cô đã nhiều lần thu gom thức ăn hư thối, cơm thiu, bánh kẹo hết hạn mà con người cố tình đổ cho khỉ.
Khi bản năng sinh tồn bị tước đoạt
Những hành động tưởng chừng vô hại ấy đang đẩy đàn khỉ vào một cuộc khủng hoảng sinh tồn. Khỉ con không còn học cách kiếm ăn trong rừng, mà thay vào đó, chúng xuống đường chờ thức ăn, giật đồ từ tay người, lục thùng rác và thậm chí xâm nhập khu dân cư. Điều này không chỉ làm gia tăng xung đột giữa người và khỉ mà còn đẩy nguy cơ tai nạn giao thông lên mức báo động.
Chưa dừng lại ở đó, nguồn thức ăn không phù hợp còn khiến khỉ rối loạn tiêu hóa, rụng lông và mắc các bệnh đường ruột. Thực phẩm có hàm lượng đường cao kích thích sinh sản mất kiểm soát, gây mất cân bằng sinh thái. Việc tranh giành “của bố thí” cũng phá vỡ cấu trúc xã hội tự nhiên của đàn.
Đáng báo động hơn, việc khỉ quen xuống đường còn tạo cơ hội cho kẻ xấu. Những tin rao thu mua khỉ Sơn Trà đã xuất hiện, và nhiều chiếc bẫy chết người được đặt dọc các tuyến đường. Xác khỉ trưởng thành nằm cạnh bẫy không phải là chuyện hiếm.
Hệ sinh thái Sơn Trà cũng ‘ốm nặng’
Không chỉ những cá thể khỉ đáng thương, cả hệ sinh thái Sơn Trà cũng đang chịu tổn thương nghiêm trọng. Khỉ vốn đóng vai trò quan trọng trong việc phát tán hạt giống, giúp tái tạo rừng. Chúng là “bác sĩ của cây rừng” khi ăn côn trùng, sâu bọ. Thức ăn rơi vãi từ khỉ còn nuôi sống nhiều loài khác.
Khỉ cũng là một mắt xích trong chuỗi thức ăn, là con mồi của các loài săn mồi như trăn. Khi khỉ bị lôi kéo xuống đường, trăn cũng di chuyển theo, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn cho cả con người và động vật. “Con người không thể thay thế khỉ trong chuỗi vận hành của tự nhiên”, Trúc nhấn mạnh.
Dù biển “cấm cho khỉ ăn” đã được lắp đặt dày đặc, nhưng dường như vô hiệu. Nhiều du khách vẫn cố tình vi phạm, thậm chí phản ứng gay gắt, chửi bới, hành hung tình nguyện viên khi bị nhắc nhở. Có người còn “lách luật” bằng cách treo thức ăn trên xe rồi nói rằng mình mình “không cho chúng ăn”.
Chế tài bất lực, ý thức là chìa khóa
Từng có “Biệt đội bảo vệ khỉ Sơn Trà” hùng hậu, nhưng giờ đây, chỉ còn mình Trúc đơn độc giữa cuộc chiến. Nhiều tình nguyện viên đã rời đi vì áp lực, sự đe dọa và cảm giác bất lực khi mọi nỗ lực đều như “muối bỏ biển”. Những chú khỉ bị tai nạn giao thông hầu hết không qua khỏi, hoặc sống sót với thân thể tàn tật, cụt chi. Khỉ dính bẫy, dù được cứu chữa, cũng khó thoát khỏi cửa tử vì hoại tử hay xuất huyết.
Ông Phan Minh Hải, Phó Trưởng Ban Quản lý Bán đảo Sơn Trà và các bãi biển du lịch Đà Nẵng, thừa nhận khó khăn lớn nhất hiện nay là chưa có chế tài xử phạt cụ thể đối với hành vi cho động vật hoang dã ăn. Điều này khiến công tác quản lý chỉ dừng lại ở nhắc nhở, gần như bất lực trước sự cố tình vi phạm.
Trong khi chờ đợi những động thái mạnh mẽ hơn từ cơ quan chức năng, Trúc khẳng định ý thức của du khách vẫn là yếu tố then chốt. Trước mỗi chuyến đi, hãy tìm hiểu và tuân thủ quy định. Khi gặp khỉ, tuyệt đối không cho ăn, không trêu chọc, cất kỹ đồ ăn. Giữ khoảng cách an toàn và di chuyển chậm rãi trên đường là cách duy nhất để bảo vệ những người bạn hoang dã của Sơn Trà, và cũng là để bảo vệ chính chúng ta.